Ticari işletmeyle ilgili bazı hukuki işlemler


  Makaleler |   10.01.2019 13:07:20|   Av. Onur ŞENELLİ


TİCARİ İŞLETMEYLE İLGİLİ BAZI HUKUKİ İŞLEMLER

1-TİCARİ İŞLETMENİN DEVRİ

Ticari işletmeler de dahil olmak üzere her tür işletmenin aktif ve pasifleriyle devri BK 202 de düzenlenmiştir.

A-DEVRİN KOŞULLARI

Ticari işletmenin devrine ilişkin malvarlığının tamamının devri zorunlu olduğu sonucu çıkarılmamalıdır, münferit bazı unsurlar devredilmemiş olsa dahi devir gerçekleşmiş olabilir, yeter ki devrolunan unsurlarla ticari işletme olarak devamı mümkün olsun.

TTK ya göre, bir ticari işletmenin kendisini meydana getiren münferit malvarlığı unsurları için öngörülen borçlanma ve tasarruf işlemlerinin yapılmasına gerek kalmadan, yazılı bir sözleşme ile bütün halinde devri mümkündür. Yazılı sözleşme geçerlilik şartı, bu yazılı sözleşme ticaret siciline tescil olunur. Böylece ticari işletmenin devri için yapılan yazılı sözleşme, ticari işletme içinde yer alan taşınmazların da tescilsiz iktisabına olanak tanımaktadır.         

İşletmenin devralınması halinde, bu devrin hukuki geçerlilik kazanabilmesi için duruma göre rekabet kuruluna bildirilerek izin alınması gerekir.

B-DEVRİN HÜKÜM VE SONUÇLARI

Ticari işletmesini devreden kişi ticareti terk etmiş olur ve buna bağlı olarak tacir sıfatını kaybeder.

Ticari işletmenin devri sonucunda, kural olarak işletmenin tüm unsurları devralana geçer fakat bazı münferit unsurlar devir kapsamı dışında kalabilir örneğin: ticaret unvanı

# Devrolunan işletmedeki bazı unsurlar üçüncü bir kişiye ait ise, iyi niyetli devralan kişi bunlar üzerinde mülkiyet hakkını kazanır.

*Taraflar devir sözleşmesinde devreden taraf için bir rekabet yasağı öngörmemiş olsa bile, devreden kişi, devrettiği işletme ile rekabet etmeme borcu altına girer medeni kanun madde2 kapsamında.

Devrolunan ticari işletmenin borçları, devrin alacaklılara bildirilmesinden veya ticaret sicili gazetesi ilandan itibaren devralana geçer. Bildirme devralan tarafından herhangi bir şekilde yapılır şekle tabi değildir.

Devreden ve devralan arasında yapılan sözleşmede, bazı borçlardan dolayı devralanın sorumlu olmayacağına dair bir madde sadece iç ilişkide geçerlidir, alacaklılara karşı ileri sürülemez.

İşletmenin borçlarından dolayı devreden devralanla iki yıl daha müteselsil sorumludur.

Ticari işletmenin devri halinde devreden şirket, işletmenin konusu kalmadığından tasfiye haline girse bile müteselsil sorumluluk ilkesi gereği 2 yıl daha devam eder. Tacir sıfatını kaybeden gerçek kişi için ticareti terk ettiğini ilan ettiği tarihten itibaren bir yıl daha iflas yoluyla geri kalan bir yıl için ise haciz yoluyla takip edilebilir.

<<< Devredenin ticari işletme ile üstlendiği bir borç için kefalet de verilmişse kefilin onayını aramadan kefaletin iki yıl daha devamı kabul edilir.

2-TİCARİ İŞLETMENİN REHNİ

Ticaret veya esnaf ve sanatkâr sicilinde kayıtlı bir işletme üzerinde kurulabilir. Eğer tacirin birden fazla ticari işletmesi varsa birinin üzerinde kurulan rehin diğerini etkilemez.

REHNİN KURULUŞU

İlk olarak bir rehin sözleşmesi gerekir. Tarafları, tüzel kişiliğe haiz ve sermaye şirketi olarak kurulmuş kredi müesseseleri =  anonim şirket şeklinde kurulmuş bankalar ve ticari işletme sahibi kişi

Lehine ticari işletme rehni kurulan kişinin, sonradan bunu başkalarına devretmesi mümkündür. Sonradan alacaklı tarafın değişmesi, rehni son bulmasına neden olmaz ve taraf banka olmasa bile rehin hakkından yararlanmaya devam eder.

Başkasının borcu için ticari işletme üzerinde rehin hakkı kurulamaz.

İşletme sahibinin temsilcisi özel olarak yetkilendirilmezse ticari işletme rehni sözleşmesi yapamaz.

*Anonim şirketlerde, yönetim kurulu, kollektif şirketlerde oy birliği ile rehin kurulabilir.

Rehnin kapsamına giren unsurların tam listesi ve bunların ayırt edici özellikleri işletmenin kayıtlı bulunduğu sicil çevresindeki bir noter tarafından resen düzenlenir. Dolayısıyla sadece imza tasdikli rehin sözleşmesi işletme rehninin kurulması için yeterli değildir.

 

A-TESCİL

Rehin hakkı, sözleşmenin işletmenin kayıtlı bulunduğu esnaf ve sanatkâr veya ticaret siciline tescil ile doğar. Tescil kurucu etkiye sahiptir, tescili işletme sahibi istenebileceği gibi lehine rehin hakkı kurulan kişide talepte bulunabilir.    

Tescil talebi sözleşmenin yapıldığı günden itibaren on gün dür. Kanımızca, 10 günlük süreden sonrada yapılacak tescil rehin hakkının doğmasına neden olmalıdır.  Ticari işletme sicili alenidir.

 B-REHNİN DİĞER SİCİLLERE BİLDİRİLMESİ

Ticari işletme rehninin mümkün oldukça geniş bir çevre tarafından öğrenilmesi için sicil memuru ilgili sicillere bildirim yapar amaç üçüncü kişilerin iyi niyet iddiasını engellemek. Rehnin diğer sicillere bildirilmemesi ticari işletme rehninin geçerliliğini etkilemez.

Rehnin diğer sicillerine bildirilmemesi ticari işletme rehninin geçerliliğini etkilemez.

REHNİN KAPSAMI

Ticaret unvanı, işletme adı, rehinin kurulması anında mevcut ve işletmenin faaliyetine tahsis edilmiş olan makine, araç, alet ve motorlu nakil araçları, patentler, markalar, modeller, resimler ve lisanslar sınai haklar rehin kapsamına dahildir.                                                

*TİCARET UNVANI, İŞLETME ADI VE İŞLETMENİN FAALİYETİNE TAHSİS OLUNAN MENKUL İŞLETME TESİSATININ REHİN KAPSAMI DIŞINDA BIRIKILMASI MÜMKÜN DEĞİLDİR.

Buna karşılık sınai haklar (patent, marka gibi ) rehin kapsamı dışında bırakılması mümkündür.

Tacirin, ticaret işletmede kullandığı isme ticaret unvanı denir. Ticaret unvanı sadece tacirler tarafından kullanılır esnaflar kullanmaz.

*Kredili satış yapan müesseseler lehine kurulacak ticari işletme rehni de, münhasıran satışa konu teşkil eden ve ticari işletmenin faaliyetine tahsis olunmuş makine, araç, alet ve motorlu nakil aracını kapsar.

Menkul işletme tesisatı =  Ticari işletme rehninin zorunlu kapsamına, rehnin tescili anında mevcut ve işletmenin faaliyetlerine tahsis edilmiş olan makine, araç, alet ve motorlu nakil araçlarıdır.

Diğer taşınırların rehnin kapsamına sokulması mümkün değildir örneğin; hammadde.

Rehnin tescilinden sonra işletmeye alınan yeni makine ve diğer menkul işletme tesisatı otomatik olarak rehnin kapsamına girmez, bu yeni unsurlar noter tarafından değişiklik yapılarak listeye alınması ve tescil edilmesi lazım. İşletmeye dahil bir unsurun başkasıyla değiştirilmesi halinde de alacaklının muvafakatını alarak noter tarafından listeye eklenmesi gerekir. Rehin kurulmuş olan şeye bişey olursa rehin hakkı, ödenen sigorta tazminatı üzerinde devam eder.

İşletmede kullanılan bazı araçlar üçüncü kişilere ait olsa bile iyi niyetli alacaklı bunlar üzerinde rehin hakkını kazanır. [ makinelerini finansal kiralama ile almış olan işletme üzerinde rehin hakkı kurulamaz.]

­__ Rehin veren, işletmenin normal faaliyetlerini sürdürebilmesi için gerekli her türlü işlemi yapma yetkisine sahiptir. Ancak rehin veren işletmeyi veya rehine dahil münferit unsurları devretmek, ayni bir hakla sınırlandırmak, başka bir yere nakletmek veya başkaları ile değiştirmek isterse, alacaklının muvafakatını almak zorundadır. Almadan yapılırsa ve alacaklı bir zarara uğrarsa şikâyeti üzerine rehin veren kişi, hapis ve ağır para cezası ile cezalandırılır, ayrıca talep edilirse hâkim tazminata karar verebilir.

Rehine konu krediyle alınan makine, araç, cihaz rehne konu yapılırsa alacaklının istemi üzerine belirleyeceği rizikolara karşı sigorta yaptırılır masraflar kime ait olacağı sözleşmede belirtilir.

­­__ işletmeye dahil unsurlarının tamamı veya bir kısmı için tazminat ya da sigorta tazminatı ödenmesi gerekirse, alacaklı bunlar üzerinde de rehin hakkına sahiptir.

__Aynı işletme üzerinde birden fazla rehin kurulursa, alacaklıların hakkı rehinlerin tescil sırasına göre belirlenir.

REHNİN SONA ERMESİ

Alçağın son bulması ile rehin ortadan kalkar bu durumda, ticari işletmenin sahibi sicildeki rehnin silinmesini alacaklıdan isteyebilir. Alacağın son bulmasına rağmen alacaklı rehni kaldırmazsa işletme sahibi mahkeme kararı ile rehin kaydının silinmesini isteyebilir.

Alacaklı gaip ya da ortalarda yoksa borçlu borcunu icra dairesine yatırarak rehin terkinine karar verilmesini isteyebilir.

Rehin konusu işletmeye ait kaydın sicilden terkini üzerine rehinli alacaklı derhal muaccel hale gelir.

İşletmenin terki sicil memuru tarafından alacaklıya duyurulur, alacaklı iki ay içinde rehnin paraya çevrilmesi için başvurmalıdır hak düşürücü süre.

*yetkili mahkeme tescil sicilinin bulunduğu yerin ticaret mahkemesidir.

Geri